ژینگەی خێزان و كاریگەری بەسەر رەفتاری منداڵ

باران سعید

                              
خێزان بریتییتە لەو یەكەمین خانە كۆمەڵایەتییەی كە هەر لە ساتی لە دایك بوونەوە لەگەڵ مرۆڤدایە، واتە خێزان ئەو قوتابخانە گرنگەیە كە هەر یەكێك لە ئێمە تیایدا پەروەردە و گەورە بووین، رۆڵ و كاریگەری ئەم قوتابخانەیەش بە جۆرێكە  تەنها لە چوارچێوەی فێركردنی رەفتار و پێگەیاندنی منداڵ نیە بەڵكە راستەوخۆ كەسایەتی مرۆڤ بونیاد دەنێت واتە خێزان و ژینگەی خێزان كاریگەرییەكی گەورەی هەیە بەسەر رەفتاری  مرۆڤەوە لەوەی بەرەو چاكە بڕوات یاخود خراپە، بە تایبەت لە قۆناغە سەرەتاییەكانی تەمەنی منداڵی واتە تەمەنی منداڵی ئەو تەمەنەیە كەوا منداڵ ناتوانێت بە تەنها پشت بە خۆی ببەستێت بۆ خۆ بەڕێوەبردن و ئەنجامدانی كارەكانی خۆی لەم تەمەنەدا خێزان یەكەم یارمەتی دەریەتی و دەبێتە یەكەم ژینگە و یەكەم قوتابخانە بۆ پەروەردە كردن و پێگەیاندنی منداڵ، هەر  چەندە هەر منداڵێك كە لە دایك دەبێت بە پاكی لە دایك دەبێت بەڵام دوای لە دایك بوونەوە  ژینگەی دەوروبەری  بە پلەی یەك خێزان دەبێتە سەرەتایەك و بناغەیەك بۆ دروست كردنی و هاندانی بەرەو بونیاد نانی وەكو كەسێكی باش لە ناو كۆمەڵگا یان كەسێكی خراپ، خێزانیش خۆی لە دایك و باوك و خوشك و برا دەبینێتەوە، جۆری رەفتار و هەڵسوكەوتی دایك و باوك لە گەڵ یەك رەنگ دەداتەوە لەسەر  خودی منداڵەكە  چونكە منداڵ هەمیشە هەوڵ دەدات كەوا لاسایی كەسانی دەوروبەر بكاتەوە وە نزیكترین كەسانی دەوروبەریشی بریتیتە لە دایك و باوك.ئەو پەیوەندیەی كەوا لە نێوان ئەندامانی خێزان هەیە لە رووی رێزگرتن و سۆز و خۆشەویستی منداڵ هەوڵ دەدات هەمان جۆری پەیوەندی ببەستێت لەگەڵ كەسانی تری دەوروبەر.
بۆیە جۆری پەیوەندی نێوان دایك و باوك دەبێتە سەرەتایەك بۆ دروست بوونی جۆری پەیوەندی لە نێوان تاكەكانی كۆمەڵگە، ئەمەش بەو ماناە دێت كەوا كۆمەڵگا پێك دێت لە كۆمەلێك كەس هەر كەسێكیش لە نێو خێزانی خۆی دا كاریگەر دەبێت بە جۆری پەیوەندی و هەڵسوكەوت و جۆری پەروەردەكردنی دایك و باوك بۆ ئەم منداڵە، چونكە خێزان یەكەم شوێن و یەكەم ژینگەیە كەوا مرۆڤ تیایدا ئاشنا دەبێت بە ژیانی دەوروبەر، بۆیە دەبێت دایك و باوك بە ئەركی سەر شانی خۆیان هەڵسن و رۆڵی كارایان هەبێت لە پەروەردە كردنی منداڵ و پێگەیاندنی وەكو كەسێكی سود بەخش لە ناو كۆمەڵگە. وە پەروەردە كردن تەنها نەكەوێتە ئەستۆی یەكێكیان  چ دایك بێت یان باوك، چونكە بە تەنها یەكێكیان ناتوانێت منداڵكی تەندروست پەروەردە بكات بەڵكو دەبێت هەردوكیان هاوكار و تەواو كەری یەكتر بن لە دروست كردنی سۆز و خۆشەویستی بۆ منداڵكانیان بە درێژایی تەمەنی منداڵەكە چونكە منداڵ ئەگەر لە هەر تەمەنێك دابێت پێویستی بە سۆز و خۆشەیستی دایك و باوكە، وە هەوڵ بدرێت منداڵە ڕابهێنرێت لەسەر ئەنجامدانی كاری باشە ئەوەیش لە رێگەی پاداشت كردنی لەبەرامبەر ئەنجام دانی كاری باشە و  هەروەها سەرزەنشت كردنی لەسەر ئەنجامدانی كاری خراپە.

وە ئەگەر منداڵ فێری سۆز و رێزگرتن كرا  لە نێو خێزانەكەی ئەوا لە دوای  ئەوەی كەوا چووە قۆناغێكی تر و تێكەڵ بە كەسانی تر بوو ، واتە ژینگەی دەروبەری گۆرانكاری بەسەر داهات ئەوا هەوڵ دەدات هەمان جۆری پەیوەندیەكە لەگەڵ كەسانی تر دووبارە بكاتەوە.

مامۆستای زانكۆ*

زۆرترین بینراو