ئەمڕۆ 53 ساڵ بەسەر كۆچی دوایی شێخ ئەحمەدی بارزانی تێدەپەڕێت

ئەمڕۆ 53 ساڵ بەسەر كۆچی دوایی شێخ ئەحمەدی بارزانی تێدەپەڕێت

رەمەزان زەكەریا – بارزان :
شیخ ئەحمەد بارزانی، خودانی بارزان ئەرك و دەسەڵاتی ناوچەی بارزانی گرتە دەست لە رووی تەكیەو پەروەردەی كۆمەڵایەتی و هەروەها لە رووی خەباتی شۆڕشگێری و ئازادیخوازیەوە شێخ ئەحمەد درێژەپێدەری رێبازی شێخ عەبدولسلام بارزانی بوو كە هەوڵی دا ئەو بنەمایانەی كە پەیڕەو دەكران وەك ریفۆرم و ئیسلاح پەڕەیان پێبدات كە ئەوانیش بریتی بوون لە چەسپاندنی عەدالەت، لێبوردەیی و قبوڵكردنی یەكتر و پێكەوەژیان، هەروەها دابینكردنی ماف و ئازادییەكانی ئافرەت و ژینگەپارێزی، پەروەردەكردنی تاكەكان بەبیری ئازادیخوازی و شۆڕشگێری، بۆ ئەوەی كۆمەڵگەیەكی تەندروست پەرە پێبدات.
لە رۆژێكی وەك ئەمڕۆ بەر لە 53 ساڵ رابەری تەریقەتی تەكیەی بارزان و بزاڤی رزگاریخوازی كوردستان شێخ ئەحمەد بارزانی لە تەمەنی 73 ساڵی دا ماڵئاوایی كرد.
شێخ ئەحمەد بارزانی، لەساڵی 1896 لە گوندی بارزان لە خانەوادەیەكی ئاینی و خاوەن تەریقەت هاتۆتە دنیا، لە كاتێكدا هێشتا تەمەنی 7 ساڵان بووە، باوكی شێح محەمەد، كۆچی دوایی كرد، برا گەورەكەی شێخ عەبدولسەلام بارزانی دەبێتە رێبەری تەریقەت دوای وەرگرتنی تەریقەت شێخ عەبدولسەلام بارزانی درێژە بە خەباتی مرۆڤایەتی و ئاینی و شۆڕشگێری دەدات و چاكسازی كۆمەڵایەتی دەگەینێتە ئاستێكی بەرچاو كە دەنگدانەوەی لە هەرچوار پارچەی كوردستان دەبێت.
كاتێك شێخ عەبدولسەلام بارزانی، بەهۆی رێبەرایەتی كردنی بزاڤە شۆڕشگێریەكەی لە دژی زوڵم و زۆری دەوڵەتی عوسمانی لە ناوچەكە لە لایەن عوسمانیەكانەوە دەستگیر دەكرێت و لە ساڵی 1914 لە مووسڵ شەهیدی دەكەن".
شێخ ئەحمەد بارزانی، لە تەمەنی 18ساڵیدا وەك شوێنگرەوەی شێخ عەبدولسەلام بارزانی دەبێتە رێبەری ئاینی و شۆڕشگێری، سەرباری ئەوەی تەمەنی بچووك بوو، بەڵام گەشەی بە ڕێبازی كوردبوون و ئیسلامەتی دا لە چوارچێوەی ئەو ڕێبازە توانی ببێتە جێی متمانەو باوەری تەواوی خەڵكی كوردستان، شێخ ئەحمەد بارزانی، هەمیشە دژی داگیركاری و زۆرداری حكوومەتەكانی ئینگلیز و عێراق جەنگاوە وە پاڵپشتێكی سەرەكیش بوو لە دامەزراندنی سوپای كۆماری مەهاباد هەر بەهۆی هەڵوێستەكانیەوە ماوەی 12 ساڵ لە زیندانەكانی عێراقدا مایەوە
لە ساڵی 1931 بەهۆی ناكۆكیەكانییەوە لەگەڵ حكوومەتی ئەوسای عێراق، شەڕوپێكدادان لەنێوان هێزی بارزانییەكان و سوپادا روودەدات و نزیكەی ساڵێك دەخایەنێت، كە دواتر بە شۆڕشی یەكەمی بارزان ناسێندرا، بەڵام بەشداریكردنی هێزی ئینتیدابی بەریتانی لە شەڕەكاندا و بۆردومانی ئاسمانی بۆ سەر ناوچەكان، وادەكات شێخ ئەحمەد لەگەڵ 400 هاوەڵی، بەرە و توركیا بڕۆن و لەوێ داوای پەنابەری بكەن، حكوومەتی ئەو كاتەی توركیا، بەهۆی ئەوی كە پێشتر شێخ ئەحمەدی بە هاوكاریكردنی شۆڕشی ئارارات تۆمەتبار دەكرد و بۆ تێكنەچوونی پەیوەندیەكانی لەگەڵ عێراقدا، خۆی و هاوەڵەكانی ڕادەستی بەغدا كردەوە، بۆ شارەكانی باشوور دووردەخرێتەوە و ساڵی 1936 دەهێنرێتە بەغدا، كە هاوكات دەبێت لەگەڵ دوورخستنەوەی شێخ مەحموودی حەفید بۆ ئەو شارە و بەوەش سەردان و پەیوەندیی لەنێوانیاندا دروست دەبێت،  هەر بۆیە دەسەڵاتدارانی عێراق شێخ ئەحمەد دووردەخەنەوە بۆ ناسریە، ساڵی 1939 بۆ ماوەیەكی كەم دەینێرنە پردێ و كفری و پاشان لە سلێمانی جێگیر دەبێت، لە 1943 بارزانی نەمر لە ناوچەی بارزان شۆڕش دەستپێدەكاتەوە و كاتێك حكوومەت داوای دانوستانی لێدەكات، یەكەم مەرجی بۆ دانوستان و ڕێككەوتن گەرانەوەی شێخ ئەحمەد دەبێت بۆ بارزان و ساڵی 1944 بڕیاری دوورخستنەوەی لەسەر لادەبرێت و دەگەڕێتەوە زێدی خۆی.
شێخ ئەحمەد و بارزانیەكان لە ماوەی خەباتیان بە دژی داگیركەرانی كوردستان نەهامەتی و ئاوارەیی زۆریان بینی و لە دوای شەڕی (زێت) بارزانیەكان ناچاربوون بپەڕنەوە ناو خاكی كوردستانی توركیا، بەڵام دەسەڵاتدارانی توركیا بەزۆر بارزانیەكانیان گواستەوە بۆ ئەرزەرۆم و دواتر شێخ ئەحمەد و حاجی تەهای ئامێدیان بۆ ئەنقەرە گواستەوە، بەڵام لە بەهاری 1933 دەسەڵاتدارانی توركیا شێخ ئەحمەدیان ڕادەستی عێراق كردەوە و ئەوانیش لە مووسڵ دەستبەسەریان كرد، بەڵام دواجار لە ترسی دەسپێكردنی شەڕێكی دیكە شێخ ئەحمەد رەوانەی بارزان كرایەوە، بەڵام جارێكی دیكە شێخ ئەحمەد و بارزانی نەمر بانگهێشتی مووسڵ دەكرێنەوە، لەوێوە دەست بەسەر دەكرێن و ڕەوانەی ناسریە دەكرێن، و لەو ماوەیەشدا تا لە ناوچەی بارزان شۆڕشی چەكداری بەسەركردایەتی خەلیل خۆشەوی درێژەی هەبوو، بەڵام دوای شەهید بوونی خەلیل خۆشەوی، حكوومەتی عێراق بارزانیەكان بە چەند قۆناغ دەگەرێنیتەوە سلێمانی و هەر لەوێش دەبێت كە بارزانی نەمر دەتوانێت لەدەرفەتێكدا خۆی دەرباز بكات و لە بارزان دەست بە شۆڕشی چەكداری بكاتەوە، شێخ ئەحمەد بەگشتی كەسایەتێكی شۆڕشگێر و بە توانا و یەكێك لە شێخە هەرە دیارەكانی بارزان بووە، لەگەڵ هەڵگیرسانی شۆڕشی مهاباد، شێخ ئەحمەد بە هاوەڵی  بارزانی نەمر و پێشمەرگە بارزانییەكان بەشداریی شۆڕشەكە دەكەن، دوای ڕووخانی كۆماری كوردستان لە مهاباد بارزانی نەمر بەرەو یەكێتی سۆڤیەت دەڕوات، بەڵام شێخ ئەحمەد بۆ پاراستنی گیانی ژن و منداڵەكان خۆی ڕادەستی عێراق دەكاتەوە، پاش دەستبەسەركردنی، بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەردەكرێت، بەڵام دوای سێ ساڵ بریارەكە دەگۆڕدرێت بۆ زیندانیكردنی هەتاهەتایی و تاكودەتای ساڵی 1958 لە بەندیخانەدا دەبێت، ئازادبوونی شێخ ئەحمەد هاوكات دەبێت لەگەڵ گەڕانەوەی بارزانی نەمر لە یەكێتی سۆڤیەت، لەوێ بەدواوە و پاش گەڕانەوەی بۆ ناوچەی بارزان، خۆی بۆ بەڕێوەبردنی كاروباری ئایینی و كۆمەڵایەتی ناوچەكە تەرخان دەكات و لە پرسی شۆڕشدا بەشداریی ڕاستەوخۆ ناكات.
یەكێك لە خەسڵەتەكانی شێخ ئەحمەد بارزانی گرنگی دان بوو بە رۆحی پێكەوەژیان و مرۆڤدۆستی و ژینگەپارێزی بوو كردە ئامانج برەوی زیاتری بە رۆحی شۆڕشگێری لە پێناو رزگاری نیشتمانی دا، هەر لە چوارچێوەی ئەو بیروباوەڕ و رێبازەی شێخ ئەحمەد بارزانی، بۆ یەكەم جار توانی لە دەڤەری بارزانەوە بە‌ سەرۆ‌كایەتی بار‌زا‌نی نەمر، هێزێك بنێرێتە سلێمانی بۆ پاڵپشتی شێخ مەحموودی حەفید كە ئەوكات دژی داگیركاری ئینگلیز لە شەڕدا بوو".
شێخ ئەحمەد بارزانی، هەڵساوە بە دابەشكردنی زەوییە كشتوكالییەكان بەسەر جووتیارەكاندا، ئەمەش زۆر لە خۆ دەگرێت، لە كاتێكدا كە سیستەمی ئیشتراكی و نەهیكردن لە خاوەندارییەتی تاكەكەسی لە ڕۆژەڤدابوو، شێخ بە پێچەوانەی بیركردنەوە ئیشتراكییەكان، گرنگی بە فەلفەسەفەی خاوەندارییەتی تاكەكەس داوە و هەوڵی داوە كە ڕەنج و كۆششی جووتیار و كرێكار لەلایەن هیچ كەسەوە زەوت نەكرێت و خۆیان ببن بە خاوەنی ڕەنج و ماندی بوونی خۆیان، شێخ ئەحمەدی بارزانی، میر، بەگ، ئاغاكان و هەر كەسێك لە ژێر هەر ناوێك كە بارگرانی بووبن بەسەر خەڵكی هەژار، وەك فیودال بینیون كە تەختەكەیان لەسەر پشت و بازوی كرێكار و هەژار و جووتیار داناوە، بۆیە هەوڵێكی جددی دا بۆ كەمكردنەوەی ڕۆڵی فیودالەكان و نەهێشتنیان كە بارگرانی بوون سەر زۆرینەی خەڵك كە ئەوكات كرێكار و جووتیار بوون، چونكە ئەگەر زەوییەكانیش لە ژێردەستی فیودالەكان نەبان و هی جووتیارەكان بان، بەڵام فیودالەكان لە ڕیگەی وەگرتنی سەرانە چ بە بەرهەم چ داهات و بەشێكی زۆری ماندووبوونییان زەوت دەكرد، بەمەش دابەشكردنی زەوییەكان بەسەر جووتیارەكان هیچ مانای نەدەبوو، چینێك بێ ماندوو بوون زۆری وەردەگرت لە ژێر ناوی ئاغا، میر، بەگ و چەند ناوێكی تر، چینێكیش كە چینی زۆرینە بوو بەرامبەر ماندووبوونێكی زۆر كەمیان دەست دەكەوت و لەو كەمەش دەبوایە بەشێكی بدرێت بە فیودالەكان و ژیانیان قورس دەبوو، ئەمەش وەك رێكارێكی تەواوكاری خاوەندارییەتی تایبەت، شێخ ئەحمەد، لە پێناو هێنانەكایەی دادگەری و خۆشگوزەرانی جەختی لێكردووە.
كاتێك برا گەورەی، شێخ عەبدولسلام بارزانی لە تەلەگرافەكەی كە بۆ سولتانی عوسمانی ناردبوو داوای ئەوەی كرد بوو كە باجەكان وەك خۆیان بمێننەوە، بەڵام لە خزمەتی گشتی سەرف بكرێن وەك ڕیگاوبان، مزگەوت و قوتابخانە، ئەوەی گرنگە لەو خاڵەدا ئەوەیە كە شێخ داوای لابردنی یان كەمكردنی باجەكانی نەكردووە، بەڵكو ڕازیبوو بەو جۆرە باجانەی كە پەیڕە و دەكران، بەڵام لەگەڵ شێوازی خەرج كردنەكەیدا نەبووە و ڕەخنەی هەبوو، واتە لەگەڵ ئەوەدا بووە بڕێك باج بسەپنێندرێت بەسەر خاوەن داهات و سەرمایەدارەكان و بەو داهاتەی دەستیش دەكەوێت پێداویستییە گشتییەكان دابین بكرێت ئەو سیستەمە ئێستاش لە سەرجەم وڵاتە پێشكەوتووەكان كاری پێدەكرێت و دەرئەنجامی ئەرێنی هەیە، لە دوای هاتنی شێخ ئەحمەدی بارزانییەوە لە ڕوانگەی باجیش وەك سەرجەم بیرووباوەڕییەكانی تری شێخ عەبدولسلامی برا گەورەی پەرەی پێداو زیاتر جێبەجێی كرد.
سەردەمی ڕابەرایەتی شێخ ئەحمەد، بەسەردەمێكی زێڕین دادەنێن، كە  تیایدا پێشكەوتن و چاكسازیی زۆریان بەخۆیانەوە بینیوە، نەك تەنیا درێژەی بەچاكسازییەكانی شێخ عەبدولسەلام بارزانی دا، بەڵكو خۆشی بەپێی پێداویستیەكانی سەردەم چەندین گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی و ئابووری لە دەڤەرەكە ئەنجامدا، كە تا ئێستاش شوێنەواری چاكسازییەكانی بەسەر ناوچەی بارزان دیارن، وەكو رێز گرتنێك بۆ ئەو رۆڵەی شێخ عەبدولسەلامی بارزانی بینی، شێخ عەبدولقادری نەهری  نامەیەكی بۆ شێخ  ئەحمەد ناردوو و پێشنیاری كرد كە سەركردایەتی  بزووتنەوەی كورد لە ئەستۆ بگرێت.
شێخ ئەحمەدی بارزانی و تەكیەی بارزان چەند فەرهەنگێكیان داهێنا، كە تەواوكەری یەكترن، هەم خاك و سرووشتی وڵات پیرۆز بێت، بەرژەوەندی گشتی لە سەرووی بەرژەوەندی تاكە كەسییەوە بێت، زمان و نەتەوە لەسەرووی هەموو شتێكەوە بێت، بۆ بچووكترین مافی نەتەوەیی ئامادەی خۆ قوربانی كردن بن، هەر ئەمانەن كە نەتەوەیەك دروست دەكەن و رێكارەكانی نەهێشتنی ژێر دەستی و سەربەخۆ خوازی و خاوەن دەوڵەتبوون  هەموو ئەو خاڵانە لە تەكیەی بارزان هەبوون، وێرای ئەوەی هەموو ئەم فەرهەنگانە لە ژیانی رۆژانەی خەڵكدا ئاسوودەی و دڵنیایی دێنە ئاراوە، مەرجیشن بۆ دروستبوونی نەتەوەیەك، بەتایبەتی نەتەوەیەكی ژێردەست كە زیاتر لە هەر نەتەوەیەك پێویستی بەم خاڵانە هەیە تا بتوانێت بیری نەتەوەیی گەشە بسەنێت و لە زوڵم و زۆرداری رزگار بن، ئەم كەسایەتی شۆڕشگێر و تێكۆشەرەی نەتەوەكەمان دوای ململانێیەكی سەخت لەگەڵ نەخۆشی لە رۆژێكی وەكو ئەمڕۆدا لە 11/1/1969 لە نەخۆشخانەی ئیبن سینا لە شاری بەغدا كۆچی دوایی كرد".

 

 

 

بابەتى پەیوەندیدار جۆراوجۆر

زۆرترین بینراو