Share on facebook
سوود وەرگرتن لە ئەزموونی كوردەكانی دەرەوە
دووشەممە, 22 نیسان 2019 18:04

د.بەنگین مسیح ئاودەل

لەم وتارەدا، نامەوێت  باسی سەدان و هەزاران كوردی تاراوگە بكەم كە لە بواری بازرگانیدا كەسانی سەركەوتوون و خاوەن كۆمپانیای گەورەن. هەروەها نامەوێت باسی سەدان كوردی سەركەوتوو بكەم كە لە بواری سیاسی و دیپلوماسی لە دام و دەزگاكانی وڵاتانی رۆژئاوایی و پێشكەوتوو كار دەكەن، ئەندام پەرلەمانن و یان ئەندامی كارایی پارتە سیاسیەكانی ئەو وڵاتانەن. بەڵكو دەمەوێت باسی ئەو كوردە سەركەوتووانە لە تاراوگە و لە پارچەكانی تری كوردستان بكەم كە لە زانكۆ و سەنتەرەكانی توێژینەوەی زانستی كار دەكەن و زانای داهێنەرن، مامۆستای سەركەوتوون، خاوەن بڕیاری زانستین و كاریگەری بەرچاویان هەیە لە بەرەوپێشچوونی زانست لە سەر ئاستی جیهاندا. نە تەنها لە زانكۆكانی هەرێم، بەڵكو دەتوانرێت لە ئەزموونی ئەوان لە پڕۆژەكانی ستراتیژی و گەورەی هەرێم(Mega Projects)  سوود وەربگیرێت. سوود وەرگرتن لە ئەزموونی كوردەكانی پارچەكانی تر لە دام و دەزگاكانی حكومەتی هەرێمی كۆردستان ڕوڵی یەكجار زۆری دەبێت لە بەرەو پێشبردنی كاروباری حكومەتی هەرێم ,نزیك كردن و گەیاندنی ئاستی زانستی  زانكۆكانی هەرێم بە زانكۆكانی وڵاتانی پێشكەوتوو. بە هەڵدانەوەی لاپەرەكانی مێژوو نموونەی زۆرمان دەست دەكەوێت  بۆ ئەوەی فێربین و وانەیان لێ وەربگرین."  بۆ نموونە، دەبێت لە خۆمان بپرسین ئسرائیل چۆن بەو تەمەنە كەمە چوار زانكۆی ئاستبەرزی جیهان لە خۆ گرتووە؟!

لە سەرەتای دامەزراندنییەوە، ئسرائیل بانگەوازی هەموو ئەو زانا و داهێنەرە جولەكەكانەی كرد كە لە وڵاتانی تر دەژیان و داوای هاوكاریان لێ كرد بۆ ئەوەی بەشدار بن لە بەرەو پێشبردن و گەیاندنی ئەو وڵاتە بە ئاستی پێشكەوتووی ئێستا. یەكەم جار پەیوەندی توندوتوڵ لە نێوان زانایانی جولەكە لە دەرەوە و زانكۆكانی ئسرائیل درووست كرا، ئەوجا لە ڕێگای پڕۆژەكانی ستراتیژی زانكۆكان، پەیوەندیی بەهێزی زانكۆ و پیشەسازی لە ئسرائیل دەستی پێكرد (Linking Academia with Industry). پێتان سەیر نەبێت كە ئێستا ئسرائیل لە ڕێگای ئەم پەیوەندییە بەهێزەوە بووە بە یەكێك لە وڵاتانی گەورەی ناوداری هەناردەكار لە ناوچەكە بە تایبەت لە بواری تەكنەلۆجیا و سەربازی.  "زانا و داهێنەری بە ناوبانگی كورد زۆرن كە لە بوارە جیاجیاكان لە سەر ئاستی جیهان ناسراون. هەموومان پرۆفیسۆر كۆچەر بیركار دەناسین كە چ داهێنانێكی گەورەی كرد لە بواری ماتماتیك، یان ئەو مامۆستایە كە لە پیشەسازی پلاستیك دا داهێنانی كردووە.

د. فانیا ئیسماعیل، ژنێكی كوردی دانیشتووی بەریتانیا، توانی لەڕێگەی داهێنانێكی زانستی خۆی بگەیێنێتە نێو لیستی داهێنەرەكانی ئەو وڵاتە، ئەو تووانی ماددەیەكی كیمیایی بدۆزێتەوە كە چیدیكە پێویست ناكات پلاستیك بۆ كووپی قاوە و چایی بەكاربهێنرێت. بە پێی ڕاپۆرتی سندۆقی نێودەوڵەتی پارە لە ناو ٩١ وڵاتی تازە پێگەشتوو و جیهانی سێیەمدا، ئێران لە رووی كۆچی كەسانی  بروانامەبەرز، زانا و داهێنەر یەكەمە! كە لە بەر كێشەكانی ئابووری، سیاسی، كۆمەڵایەتی ونەبوونی  پێداویستییەكانی زانستی ساڵانە هەزاران خاوەن بڕوانامەی بەرز و زانا و داهێنەر وڵاتی ئێران جێدێڵن، دەچنە وڵاتی پێشكەوتوو كە زۆربەیان روو لە وڵاتانی كەنەدا و ئەمریكا دەكەن. بە پێی ئامارەكانی نێودەوڵەتی، ساڵانە ١٥٠٠٠٠ تا ١٨٠٠٠٠ كەسی بڕوانامەبەرز وڵاتی ئێران جێدێڵن ئەگەر تەنیا ١% ئەو كەسانە كورد بن كە واتە ساڵانە ١٥٠٠ تا ١٨٠٠ كوردی خاوەن بڕوانامەی بەرز ئێران جێدێلن!! ئەگەر ١% ئەو كەسانەش زانای بە ئەزموون و داهێنەر بن كەواتە ساڵانە ١٥ تا ١٨ داهێنەری كورد وەكو پرۆفیسۆر دكتۆر كۆچەر بیركار ئێران جێدێڵن!  با داوایان لێنەكەین كە بێن لە ‌هەرێم نیشتەجی ببن چونكە لیرە ئەو ئیمكاناتە زانستییەیان لە بەردەست دا نییە بەڵام دەتوانرێت لە ڕێگای داڕشتنی بەرنامەیەكی نیشتیمانی و دروست كردنی "تۆری پەیوەندی لە گەڵ زانایانی كورد لە تاراوگە" بەشداریان پێبكەین لە پرۆژە ستراتیژیەكانی هەرێم.

ئەوانە سەروەتی مرۆیی پێگەشتووی ئامادەن كە هەرێم یەك پێنسی بۆ پێگەیاندیان خەرج ناكات بەڵكو وڵاتانی تر ئەو ئەركە ئابوورییەیان (بە سووپاسەوە!) لە ئەستو گرتووە."  پێم سەیرە كە زانكۆكانی هەرێم ئەوەندە بێ دەنگن و ئاگایان لە دەورووبەری خۆیان نییە, نازانن كە كوردەكان لە زانكۆكانی وڵاتانی دەرەوە خەریكی چین؟ بۆ داوەتییان ناكەین كە لە پرۆژەكانی هاوبەش لەگەڵ زانكۆكانی هەرێم بەشدار بن؟ ئەی ئامانجەكانی بەرنامەی تواناسازی چی بوون؟ ئایا پەیوەندی پتەو لەگەڵ توێژەران و زانكۆ و سەنتەرەكانی توێژینەوەی زانستی وڵاتانی پێشكەوتوو دروست بووە؟ ناكرێت تەنیا لە ڕوانگەی بازرگانی، بازار و قازانجی پارە سەیری ئەم پەیوەندیانە بكرن بەڵكو دەبێت بە ئامانجی پێگەیاندنی نەوەیەكی لێهاتوو و داهێنەر ئەم پەیوەندیانە دروست بكرێن. بە دڵنیایەوە پێگەیاندنی نەوەیەكی لێهاتوو و داهێنەر پێویستی بە سیستەمێكی پێشكەوتووی پەروەردە هەیە چونكە نابێت لە بیرمان بچێت مرۆڤی سەرنەكەوتوو لە ناو سیستەمێكی پێشكەوتوو دەتوانێت خوی پێبگەینێت و سەركەوتوو بیت و مرۆڤی سەركەوتوو و داهێنەریش لە ناو سیستەمێكی سەرنەكەوتوو لەوانەیە لە ناو بچێت و یان لە ناویان دەبەن! نمونەی سیستەمی سەرنەكەوتوو ئەوەیە كە دەسەڵاتدارانی وڵاتێك بەرپرسیارەتی زۆر گرنگ و هەستیار و چارەنوسساز بدەنە دەست كەسانی كەم ئەزموون و مێشك داخراو و نەزان و بەرپرسیارەتی ئاست نزم بدەنە دەست كەسانی لێهاتوو و زانا و داهێنەر!؟؟ئێستا لە سەروبەندی پێكهێنانی حكومەتی هەرێمین، با ئەم دەرفەتە لە دەست نەدەین چونكە دەزانین پڕۆسەی دیاریكردنی كەسەكان بۆ سێكتەری پەروەردە و خوێندنی باڵا زۆر گرنگە كەواتە بابدەینە دەست كەسانێك كە لە ناو دڵ و دەرونی پەروەردە و خوێندنی باڵادا هاتۆنەتەدەر. كەسانێك كە یەك رۆژ مامۆستا بوبن! بازرگان نەبن! كەسانێك كە بزانن داهێنان چییە و داهێنەر كێیە! بزانن پلانی ئەكادیمی كۆرتخایەن و درێژخایەن چییە! بزانن سیستەمێكی پێشكەوتووی پەروەردە چییە! بزانن چۆن پەیوەندی لەڕێگای "توڕی پەیوەندی زانایانی كورد لە تاراوگە" گەڵ زانایان و داهێنەرانی كوردی دەرەوە دروست بكەن و بەشداریان پێبكەن لە پڕۆژە هاوبەشەكان و چون پشتیووانی لە زانایانی ناوخۆ بكەن! با ئامانجیان تەنیا ناردنی قۆتابییان لە قۆتابخانە بۆ زانكۆ و پێدانی بڕوانامە نەبێت.

""لە كوتاییدا بڕوام وایە: كوچەر بیركارەكان پێویستییان بە بڕوانامەی شانازی لە لایەن هیچ زانكۆیەكی هەرێم نییە, كوچەر بیركارەكان خۆیان گەورەن! خۆیان بڕوانامەی شانازین! خۆیان خۆیان گەورە كردووە! با بچووكیان نەكەینەوە! پێدانی بڕوانامەی شانازی بە پرۆفیسۆر كۆچەر بیركار وەكو ئەوە وایە كە داوا لە هەڵۆیەك بكەین كە لە پشت هەورەكان دەفرێت و بە كەمتر لە گوشتی ئاسك رازی نابێت، بێتە خوارەوە بۆ خواردنی گوشتی مریشك! بەڵكۆ تەنیا پێویستە بۆدجەیەك تەرخان بكرێت بە پرۆژە ستراتیژیەكانی هەرێم و ژێر دەستی كوچەر بیركارەكان دابنێین و داوایان لێ بكەین كە بە پلانێكی درێژخایەن بۆمان چەند كوچەربیركارێكی تر بەرهەم بێنن...هەرئەوەندە.