رووەكییەكی دانیشتووی سۆران بۆ زاری كرمانجی دوا
سێ شەممە, 30 نیسان 2019 09:26


" خواردنی رووەك زۆرترین سوودی بۆ تەندروستی مرۆڤ هەیە"


" كارگەكان بەرهەم هێنی ئاژەڵی و پەلەوەری تەنها بیر لە سوودی زیاتر دەكەنەوە"


" كوشتنی هەر گیانەوەرێك تێكدانی ژینگەیە"


زاری كرمانجی- سۆران: هیچ ئامارێكی فەرمی لەبەر دەست نییە كە بزاندرێت ئەو كەسانەی رووەك خۆرن لە كوردستان بە گشتی و لە سۆران رێژەیان چەندە، رووەك خۆرەكانی بە هیچ شێوەیەك گۆشتی ئاژەڵ، پەڵەوەر و ماسی ناخۆن، ژمارەیەكیان هەتا بەرهەمەكانی ئاژەڵیش ناخۆن‌و بەكاریشی ناهێنن.
لە قەزای سۆران ئەو كەسانەی رووەكین، تا ئێستا تەنها دوو كەس دیارن، دەشێ ژمارەیان زیاتر بێت، بەڵام بەهۆی ئەوەی سەنتەرێك یا شوێنێك نییە لە یەكیان كۆكاتەوە دیار نین، واتە لە ناو سەنتەری سۆران تەنها دوو كەس روەكخۆر هەن كە بە هیچ شێوەیەك گۆشت ناخۆن.

لە هەموو كوردستان تەنها یەك رێكخراوی تایبەت بە رووەك خۆران بوونی هەیە، كە ناوەندەكیان لە هەولێرە.
هێدی رەشاد، تەمەن 18 ساڵە ئەو یەكێكە لەو دوو كەسەی قەزای سۆران كە رووەك خۆرن، وەك خۆی گووتی " ماوەی (5) ساڵە گۆشتم نەخواردووە، ساڵێكیشە هیچ بەرهەمێكی ئاژەڵیم نەخواردووە و بەكاریشم نەهێناوە وەك ئەو شتانەی لە پێستی ئاژەڵ یا ئێسكی ئاژەڵ دروست كرابن".
هێدی، هێدی رووەكخۆر بوونی خۆی بۆ سێ خاڵی گرنگ گێرایەوە و گووتی " رووەەكخۆر بوونی من زۆر رەهەندی هەیە و پەیوەندی بە شێوازی تێڕوانینیم هەیە بۆ ژینگە و ئاژەڵ و پەرڵەوەر، كە پێموایە مرۆڤ نەك هەر نابێ ئاژەڵ راوكات و بیخوات و بۆ خواردن بەخێوی بكات، بەڵكو پێویستە خزمەتیان بكات، لەبەر ئەوەی بوونی مرۆڤ و مانەوەی لەسەر گۆی زەوی تا ئەندازەی زۆر پەیوەندی بە ژینگەوە هەیە ژینگەش بێ ئاژەڵ هیچ مانایەكی نییە، لەبەر ئەوەی بوونی هەر گیانەوەرێك لەسەر ئەم زەوییە لە خۆڕا نییە، بەڵام سێ هۆكاری سەرەكی هەن كە هانی دام واز لە خواردنی ئاژەڵ و پەلەوەر بهێنم   یەكەم : پاراستنی ژینگە، بۆ رێگری كردن لە لەنێو بردنی ژینگە و پاراستنی ئاژەڵەكان دەبێ لە خۆمانەوە دەست پێبكەن، بۆنموونە درووستكردنی كارگەی بەرهەم هێنی جیاجیا كە دواجار جگە لە تێكدانی ژینگە و بڵاو كردنەوەی ژەهری كوشندە و دژە ژینگەیی هیچی دیكەییان لێ شین نابێت، ئەو كارگانەشی بۆ بەخێوكردنی ئاژەڵ و پەلەوەرو بەرهەم هێنانی خواردەمەنییە ئاژەڵییەكان ئەوانیش هەم ژینگە تێك دەدەن هەمیش بۆ پارە پەیداكردنی زیادترو دوای نەمانی بەرهەم لە لای ئاژەڵەكە خودی گیانەوەركان دەكەنە قوربانی، هاوكاتیش جۆرێك لە گازی گوڵخانەیی بەرهەم دەهێنن كە دەبێتە هۆی گەرم بوونی گۆی زەوی بە راددەیەكی زۆر، ئەمەش دووبارە زیان گیاندنە بە ژینگە و زەوی، و مەترسی هەیە بۆ جەمسەری باكوور و باشور و توانەوەی بەستەلەكەكان كە هاوسەنگی ژینگەییان راگرتووە. دووهەم: پاراستنی ئاژەڵ، گۆشت خۆرەكان بە مەبەستی حەزی كەسی و خواردنی گۆشت پەنا بۆ كوشتنی ئاژەڵی كێوی دەبەن، كە تا ئێستا ژمارەیەكی زۆر لەو ئاژەڵانە یا لە نێوچوونە یا لەبەردەم هەڕەشەی لە ناو چوون و نەمانن، جگە لەمەش زۆربەی راوچییەكان بە مەبەستی بە دەست هێنانی بەشێك لە جەستەی ئاژەڵان و لە بەرامبەر پارەیەكی كەم ئەو ئاژەڵانە راودەكەن بێ گوێ دانە كاردانەوە مەترسییەكانی لەسەر نەمانی ئاژەڵەكان، لە دونیا بینین ئێمەی رووەكخۆرەكان هەموو گیانەوەرێكی سەر گۆی زەوی پێویستیان بەوە یە ئازادانە و بێ ترس ژیان بەسەر بەرن و مرۆڤەكان لە جیاتی ئەوەی ببنە هۆی هەڕەشەی لە ناو بردنیان پێویستە ببنە هۆی دابینكردنی  ژیانێكی ئاسایی و سروشتی بۆیان.
سێهەم تەندروستی باشتر: بە پێی هەموو توێژینەوەكانی زانستی پزیشكی كە لەسەر رووەكەكان كراوە، دەریان خستووە باشترین خواردن بۆ مرۆڤ خواردنی رووەكییە، لە بەرامبەر هەر جۆرە گۆشتێك یا بەرهەمێكی ئاژەڵی كە گۆشتخۆرەكان بە بیانووی پڕ كردنەوەی پێداویستی جەستەیی وەك ڤیتامینات بەكاری دەهێنن لە رووەكەكان بوونی هەیە، بۆ نموونە ئەو پێداویستی جەستەیی گۆشتخۆرەكان بۆ پڕكردنەوە پەنا بۆ كوشتنی ئاژەڵ یا بەرهەمی ئاژەڵی دەدەن لە نێو پەتاتە، سۆیا، بڕۆكڵی و زۆر دانەوێلە و رووەكی دیكە بوونی هەیە، بێ ئەوەی هیچ مەترسی بۆ سەر گیانی مرۆڤ هەبێت، بە پێچەوانەشەوە زانستی پزیشكی سەلماندوویەتی كە خواردنی گۆشت ئەوەندەی زیان بە مرۆڤ دەگەینێت سوودی نییە، لەلایەكی دیكەوە دەبێ ئەوەمان لەبەر چاو بێت ئەو كارگانەی كە ئاژەڵ بەخێو دەكەن بۆ بەرهەم هێنان یا پەلەوەر كە بنیاد دەنێن بۆ ئەوەی بەرهەمی زیاتر و پارەی زیاتریان دەستكەوێت پەنا بۆ بەكار هێنانی ماددی پرۆتینات و زۆر شتی دیكە دەبەن كە دواجار زیانی بۆ مرۆڤ هەیە، بۆ نموونە مرشكێك كە لە دواجن بەرهەم دێت بە 40 رۆژ دەخرێتە بازاڕەوە ئەمە بە پێدانی عەلەف و پرۆتینی زۆر زیاتر لە ئەندازەی پێویستی پەلەوەرەكەیە، تەنها بۆ قەڵەو كردنییەتی و بۆ بەدەست هێنانی پارەی زیاترە، لە بەرامبەریش دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی دەیان نەخۆشی مەترسیدار لە ناو جەستەی مرۆڤ وەك شێرپەنجە و نەخۆشی دریچژخایەنی دیكە، بۆیە لە هەموو رووێكەوە خواردنی رووەك زۆر زۆر سوودی زیاترە لە خواردنی گۆشت و بەرهەمە ئاژەڵییەكان".
ژیانی روەكییەكان بە بەراورد كردن لەگەڵ ئەو كەسانەی رووەكی نین زۆر جیاواز و ئەستەمە، بۆ نموونە وەك هێدی گووتی" كم بوون یا نەبوونی بەرهەمەكانی رووەكی كێشەی بۆ دروست كردووین، ئەگەر حەزمان لە شێر بێت شیری سۆیا دەخۆین، ئەگەر حەزمان لە گۆشت بێت كوارگ و سۆیا دەخۆێن، كباب بە سۆیا دروست دەكەن، بۆ رێكخستنی خواردن و ئەو پێداویستیانەی كە جەستە پێویستی پێیەتی خشتەی خواردنمان داناوە، واتە لە بڕی ماست چ روەكێك بخۆین، یا لە بڕی هێلكە چی بخۆین، لە بڕی ماسی چی بخۆین هەمووی دیاری كراوە".
بە پێی قسەی هێدی كە ئاماژە بە تۆماری رێكخراوی ڤیگەنەكانی كوردستان كرد" 8 هەزار كەس لە كوردستان لاینگری ئەو رێكخراون، بەڵام ژمارەی رووەكخۆرەكان بە تەواوەتی دیار نییە، لە سەر ئاستی جیهانیش نزیكەی 600 ملیۆن كەسی روەكی هەن، كە هەندێكیان بە پێی بڕوای ئاینی رووەكین و هەندێكش بەخۆیان رووەكین".
رووەكییەكان لە دوو جۆری سەرەكی پێكدێن، جۆرێكیان بە هیچ شێوەیەك بەرهەم و گۆشتی ئاژەڵی ناخۆن، جۆرێكی دیكەیان ئەو گرووپەن كە تەنها بەرهەمەكانی ئاژەڵی دەخۆن.
هێدی لە پەیامێكی بۆ خەڵكی سۆران و دەورووبەری دەڵێت" لە پێناو راگرتنی ژینگەیەی جوان و ژیانێكی باش بۆ ئاژەڵان و تەندروستی باشتر بۆ مرۆڤەكان و رێز گرتن لەو سروشتەی تێدا دەژین و رێز گرتن لەو گیانەوەرانەی كە دەستكردی خوای مەزنن وەرەن با هەموومان ببین بە رووەكی و كۆتایی بە كوشتنی ئاژەڵ و قڕ كردن و لە ناو بردنی سروشت بهێنین".
لە كۆتایی قسەكانیدا هێدی رەشاد گووتی " لە ماوەیەكی نزیكدا دەست دەكەین بە ئەنجامدانی چالاكی جۆراوجۆر و شی كردنەوەی ئەو سوودانەی كە رووەكی بوون بە مرۆڤ و ژینگە دەبەخشێت، بە هیوای ئەوەی بتوانین لەو رێگەیەوە خزمەتێكی باش بە تەندروستی مرۆڤەكان و ژێنگە و گیانەوەران بكەین".